Doanh nghiệp một người (OPC – 一人公司): chính sách và truyền thông Việt Nam, đối chiếu Trung Quốc

Ngày nghiên cứu: 08/10/2026 · Phạm vi: văn bản và bài báo công bố đến 08/10/2026 · Ngôn ngữ nguồn: tiếng Việt, tiếng Trung, tiếng Anh · Thực hiện: Claude, cho bộ não thứ 2 Namdnh Brain

Phương pháp: tra cứu web hơn 25 nguồn. 16 nguồn được đọc toàn văn; số còn lại chỉ đọc qua kết quả tìm kiếm (đánh dấu ở Phụ lục). Chưa đọc nguyên văn Nghị quyết 86/NQ-CP và dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; mọi chi tiết về hai văn bản này lấy từ báo chí. Mã nguồn trong ngoặc vuông, ví dụ [V1], tra ở Phụ lục. Phần nào là suy luận của người viết được ghi rõ (suy luận).

Tóm tắt điều hành

• Thuật ngữ có ba lớp nghĩa. Lớp pháp lý (công ty chỉ có một chủ sở hữu) đã có ở cả Trung Quốc và Việt Nam từ khoảng năm 2005. Lớp "một người + AI" là trào lưu toàn cầu từ 2024. Lớp chữ viết tắt "OPC" như một phong trào chính sách thì đúng là bắt nguồn từ Trung Quốc (Tô Châu, tháng 11/2025), và Việt Nam đã tiếp nhận nguyên cụm "One-Person Company – OPC" vào Nghị quyết 86/NQ-CP ngày 05/04/2026.
• Ở Việt Nam, "doanh nghiệp một người" chưa phải loại hình pháp lý mới. Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (đưa tin 07–08/10/2026) mô tả nó là công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ, quy mô siêu nhỏ, được hưởng bộ thủ tục rút gọn: không bắt buộc Chủ tịch công ty và kế toán trưởng, thuế và kế toán tối giản trong 36 tháng cho hộ kinh doanh chuyển lên.
• Hai nước dùng cùng một cái tên cho hai bài toán khác nhau (suy luận). Trung Quốc coi OPC là khởi nghiệp công nghệ AI và hỗ trợ bằng phiếu điện toán, không gian làm việc, quỹ đầu tư. Việt Nam coi OPC chủ yếu là cầu nối đưa khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh vào khu vực chính thức, công cụ chính là thuế và kế toán tối giản.
• Bộ Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu khoảng 1 triệu OPC vào năm 2030, thí điểm ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng. Nghị quyết 86 không đặt chỉ tiêu riêng cho mô hình này.
• Trung Quốc đã có lớp phản biện đáng học: tỷ lệ sống sót được nêu là dưới 10%, chi phí điện toán có thể chiếm quá nửa chi phí vận hành, nhiều chính sách là chính sách cũ dán nhãn OPC, và một phần làn sóng bị gọi là "thất nghiệp trá hình". Nút thắt phổ biến nhất không phải công cụ mà là bán hàng và tìm khách.

1. Thuật ngữ đến từ đâu

1.1 Ba lớp nghĩa

1.2 Có phải thuật ngữ gốc Trung Quốc?

Đúng một phần. Hình thức pháp lý "công ty một chủ" không phải của riêng Trung Quốc và Việt Nam đã có từ lâu. Nhưng chữ "OPC" và cách làm chính sách quanh nó (cộng đồng OPC, chỉ tiêu số lượng, thủ tục một cửa) thì Việt Nam học từ làn sóng Trung Quốc 2025–2026. Bằng chứng: Nghị quyết 86 dùng đúng cụm tiếng Anh "One-Person Company – OPC", và báo chí Việt Nam đưa tin dày về OPC Trung Quốc trước và sau thời điểm ban hành [V1][V4][V5].

1.3 Đối chiếu với các hình thức hiện hành ở Việt Nam

2. Việt Nam: dòng thời gian chính sách

3. Nghị quyết 86/NQ-CP và định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ

Mục tiêu chung của Chiến lược [V2]:

• Đến 2030: 5 triệu chủ thể kinh doanh, trong đó ít nhất 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; ít nhất 300 không gian, trung tâm, cụm đổi mới sáng tạo; vào nhóm 40 nước dẫn đầu chỉ số GII; 5 kỳ lân; thị trường vốn mạo hiểm 1,5 tỷ USD.
• Đến 2045: cứ 10 người dân có 1 người khởi nghiệp, 35 người dân có 1 doanh nghiệp, 5.000 người dân có 1 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Nội dung về "doanh nghiệp một người":

• Chính phủ sẽ nghiên cứu, đề xuất chính sách thí điểm để hình thành và phát triển mô hình; đăng ký trực tuyến, không gắn với địa điểm vật lý; có thể miễn kiểm toán trong 3 năm đầu [V2].
• Nghị quyết không đặt chỉ tiêu riêng cho mô hình này [V1][V3].
• Định nghĩa của Bộ KH&CN: doanh nghiệp do một cá nhân sở hữu và vận hành chuyên nghiệp trên môi trường số; không chỉ là bản nâng cấp của freelancer mà là một mô hình tổ chức mới, nhờ AI và nền tảng số một người có thể tự lo kế toán, marketing, bán hàng [V1].
• Mục tiêu do Bộ KH&CN đặt: khoảng 1 triệu OPC vào năm 2030. Ông Phạm Đức Nghiệm (Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ) nêu thêm hướng tới 10 triệu vào năm 2045; đây là phát biểu, chưa thấy trong văn bản [V1][V4].
• Hạ tầng dự kiến: nền tảng số cho kế toán, thuế, quản lý tài chính và nhân sự; trợ lý ảo pháp lý đến cấp xã; thí điểm ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng trước khi nhân rộng; mạng lưới vườn ươm theo chuyên ngành [V1].
• Lý lẽ của Bộ: một nền kinh tế năng động có khoảng 30 người dân trên một doanh nghiệp; trên 60 thì nguy cơ thiếu việc làm tăng; Việt Nam hiện trên 100 [V1].

4. Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (tháng 10/2026)

Dự thảo do Bộ Tài chính soạn, thay Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 [V7]. Người trình bày trên báo: bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể.

Nhận xét (suy luận): cách dự thảo mô tả cho thấy "doanh nghiệp một người" ở Việt Nam là một chế độ áp dụng cho công ty TNHH một thành viên, không phải loại hình doanh nghiệp thứ sáu. Trọng tâm là hạ chi phí tuân thủ để hộ kinh doanh chịu "lên đời".

Ý kiến phản biện: TS Nguyễn Thị Cẩm Giang (Học viện Ngân hàng) đề nghị nghĩa vụ tuân thủ tương xứng quy mô và rủi ro; đơn giản hóa chỉ nên giảm thủ tục, không giảm trách nhiệm của chủ về thuế, tài chính, lao động; tránh tình trạng dễ thành lập nhưng khó vận hành [V8].

5. Vì sao chủ đề nóng ở Việt Nam lúc này

• Khu vực hộ kinh doanh lớn: khoảng 5,2 triệu hộ, trong đó khoảng 2,56 triệu hộ có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm [V5][V6].
• Sức ép chính thức hóa: bỏ thuế khoán, khấu trừ thuế qua sàn, hóa đơn điện tử buộc nhiều hộ phải chọn giữa lên doanh nghiệp hoặc lùi sâu vào khu vực phi chính thức [V6].
• Mục tiêu số lượng doanh nghiệp: 2 triệu doanh nghiệp vào 2030 theo Nghị quyết 68 [V5]; hiện hơn 100 người dân trên một doanh nghiệp [V1].
• Công nghệ: AI và tác nhân AI hạ chi phí làm kế toán, marketing, chăm sóc khách hàng [V1][V5].
• Kinh tế số: khoảng 18,3% GDP cuối 2024, mục tiêu 30% vào 2030; thương mại điện tử bán lẻ trên 25 tỷ USD năm 2024 [V5].

6. Truyền thông Việt Nam: các luồng ý kiến

Ba luồng chính:

1. Kỳ vọng chính sách (báo của cơ quan nhà nước): OPC giúp khởi nghiệp thành cơ hội cho mọi người dân, chuyên nghiệp hóa kinh tế cá thể, thúc đẩy kinh tế số [V1][V3].
2. Cầu nối chính thức hóa (Dân trí, VnExpress): giá trị của OPC với Việt Nam nằm ở việc đưa người dân vào kinh tế chính thức với tư cách người làm chủ, không ở giấc mơ tỷ USD. Ba đề xuất: thuế và kế toán đủ đơn giản để lên doanh nghiệp thật sự có lợi; coi AI tiếng Việt mã nguồn mở, dữ liệu mở, năng lực tính toán dùng chung là hạ tầng công; an sinh xã hội gắn với cá nhân thay vì gắn với chủ sử dụng lao động [V5][V6].
3. Cảnh báo: khoảng cách số (người giỏi công nghệ bứt lên, người yếu bị bỏ lại xa hơn); rủi ro dồn vào một người; AI còn sai, thiếu thuật ngữ tiếng Việt chuyên ngành; phụ thuộc giá và quyền truy cập của nền tảng nước ngoài; trộn lẫn tài sản cá nhân và công ty [V4][V5][V6][V8].

7. Trung Quốc: góc nhìn bổ sung

7.1 Lịch sử pháp lý

• 2005: Luật Công ty sửa đổi (27/10/2005) lần đầu thừa nhận công ty TNHH một cổ đông. Khi đó có nhiều tranh cãi vì đụng tới tính "hội đoàn" của công ty và chế độ trách nhiệm hữu hạn; luật đặt nhiều ràng buộc: vốn tối thiểu, mỗi cá nhân chỉ được lập một công ty một chủ và công ty đó không được lập thêm công ty một chủ khác, kèm chế độ phủ nhận tư cách pháp nhân [T11].
• 2023: Luật Công ty sửa đổi (thông qua 29/12/2023, hiệu lực 01/07/2024) bỏ giới hạn số lượng; một người có thể lập nhiều công ty một chủ [T11].
• Rủi ro pháp lý cốt lõi: chủ công ty một cổ đông phải chứng minh tài sản công ty tách bạch với tài sản cá nhân; không chứng minh được thì chịu trách nhiệm liên đới với nợ công ty. Một phân tích thực tiễn xét xử cho biết hơn 60% vụ việc liên quan công ty một chủ dẫn tới cổ đông bị buộc liên đới [S2].

7.2 Dòng thời gian làn sóng AI OPC

Định nghĩa theo tiêu chuẩn thuật ngữ [T7]: do một cá nhân cốt lõi kiểm soát; thường không quá 10 nhân sự; hoạt động chủ yếu trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng hoặc dịch vụ AI; dựa chủ yếu vào tác nhân thông minh thay vì quy mô lao động.

7.3 Quy mô và cách đọc số liệu

7.4 Công cụ chính sách địa phương

7.5 Thực tế: ai làm OPC và làm được gì

• Thường không thật sự một người. Mô hình phổ biến là "1 + nhóm nhỏ + AI": một hai người dẫn dắt, một nhóm nhỏ và AI xử lý phần việc còn lại [T2].
• Ba nhóm người sáng lập (theo Plug and Play China): sinh viên mới ra trường; người đã có kinh nghiệm khởi nghiệp hoặc quản lý; người khởi nghiệp liên tục. Nhóm thứ hai được nhà đầu tư ưa nhất vì có nguồn lực và xác suất thành công cao hơn [T2].
• Năm nhóm theo báo cáo Phục Đán: ươm tạo từ trường đại học; chuyển hóa kinh nghiệm làm công ty; dẫn dắt bởi khoa học công nghệ; sáng tạo nội dung; nâng cấp kinh doanh truyền thống [T1].
• Lĩnh vực hợp: "mềm" — sáng tạo nội dung, phần mềm nhỏ, tư vấn, khóa học trực tuyến, phần cứng thông minh nhẹ. Không hợp: lĩnh vực "nặng" như robot hình người [T3].
• Giai đoạn mạnh nhất: "từ 0 đến 1" — kiểm chứng ý tưởng và thị trường. Sang "từ 1 đến 10" (sản xuất, giao hàng quy mô lớn) thì vẫn cần đội ngũ thật [T3].
• Năng lực quyết định: khả năng phán đoán nhu cầu thật và dám bắt tay làm; AI mạnh ở khâu mở rộng ý tưởng, con người giữ khâu chọn lọc và quyết định [T3][T4].
• Ca điển hình: người rời công ty internet lớn, không biết lập trình, dùng AI làm ứng dụng nhỏ thu phí rồi lập OPC, doanh thu năm vượt 1 triệu NDT [T4]; cựu nhân viên Tencent lập công ty AI phối đồ 2 người [T2]; người bán hàng xuyên biên giới dùng AI làm ảnh sản phẩm và quy trình SOP [T2].

7.6 Mặt trái và tranh luận

• Tỷ lệ sống sót thấp nhưng số liệu lộn xộn. Nhiều nguồn nêu dưới 10%, nhưng có nguồn tính theo 1 năm, có nguồn tính theo 3 năm. Để so sánh, doanh nghiệp mới nói chung ở Trung Quốc sống qua 3 năm chưa tới 20%; chưa thấy nghiên cứu so sánh cùng tiêu chí [S5].
• Chi phí AI cao. Chi phí điện toán, máy chủ, lưu trữ đám mây chiếm hơn một nửa chi phí vận hành của nhiều OPC [T4]; có trường hợp hơn 80% [T1].
• Làm ra được nhưng không bán được. AI hạ chi phí làm sản phẩm, không tự giải bài toán tìm khách; trong một tập 10 ca, 6 ca thất bại vì không tìm được khách hàng (mẫu nhỏ) [S5].
• Chính sách dán nhãn. Chuyên gia Bàn Hòa Lâm cho rằng nhiều thành phố sao chép chính sách nhân tài, khởi nghiệp cũ rồi gắn nhãn OPC; nhiều cộng đồng OPC chẳng khác khu công nghiệp truyền thống ngoài việc miễn phí chỗ ngồi và thủ tục; các loại phiếu đã công bố nhưng chưa có quy định thi hành [T4]. Báo cáo Phục Đán cũng ghi nhận chính sách đồng dạng, nhiều nơi chú trọng xây hơn vận hành, không gian có nguy cơ bỏ trống [T1].
• "Thất nghiệp trá hình" và "hộ cá thể đổi tên". Cư dân mạng Trung Quốc châm biếm OPC chỉ là "个体户" (hộ cá thể) mang tên mới; hơn 200 triệu người đang làm việc linh hoạt [T9]. Có ý kiến cho rằng doanh nghiệp lớn tách việc ra thuê cá nhân để chuyển rủi ro lao động [S5].
• Áp lực "toàn năng". Người làm OPC phải kiêm nhiều vai, ranh giới công việc và đời sống mờ đi; nhiều người thấy mình giống "全能员工" (nhân viên toàn năng) hơn là ông chủ [T1].
• Rủi ro an ninh khi cho AI quyền cao. Để tác nhân AI tự làm việc, người dùng thường cấp quyền hệ thống cao nhất, có thể dẫn tới mất hoặc lộ dữ liệu [T2][T4].
• Khoảng trống pháp lý. Khó phân định tài sản công ty và cá nhân; quyền sở hữu trí tuệ với sản phẩm do AI tạo ra chưa rõ [T4]. Khách hàng và nhà đầu tư ít tin công ty một người, khó vay vốn và khó nhận đơn lớn [T4].

7.7 Khuyến nghị từ giới nghiên cứu Trung Quốc

• Chuyển từ "cấp chỗ ngồi, tăng trợ cấp" sang "cấp đơn hàng, xây hệ sinh thái" để giải khâu thương mại hóa và đệm rủi ro [T1].
• Cung cấp dịch vụ pháp lý, thuế, sở hữu trí tuệ, tài chính; xây mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau trực tuyến và trực tiếp để OPC đi từ "đảo" thành "quần đảo" [T1].
• Phát "phiếu dịch vụ" cho người có mô hình kinh doanh rõ nhưng yếu công nghệ; mở dữ liệu công đã khử định danh; ngân hàng chấm tín dụng dựa trên tín dụng cá nhân, giá trị sở hữu trí tuệ, mức hoạt động của tác nhân AI [T4].
• Làm luật riêng cho OPC; trao quyền sở hữu có giới hạn với sản phẩm AI cho OPC đã đầu tư và chịu rủi ro vận hành (GS Triệu Ngâm) [T4].
• Coi OPC là xu hướng dài hạn, cho phép thử và sai (Viện sĩ Đinh Hồng) [T4].

8. So sánh Việt Nam – Trung Quốc

9. Nhận định (suy luận của người viết)

1. Cùng tên, khác bài toán. Việt Nam mượn chữ OPC của Trung Quốc, nhưng phần lớn công cụ đang soạn (thuế, kế toán, bỏ chức danh) nhắm vào hộ kinh doanh hơn là vào người khởi nghiệp AI. Khi đọc tin về OPC Trung Quốc, cần tách hai nghĩa này để khỏi kỳ vọng sai.
2. Chỉ tiêu 1 triệu dễ đạt bằng chuyển đổi hộ kinh doanh. Với 5,2 triệu hộ và sức ép thuế, con số đăng ký có thể tăng nhanh. Thước đo đáng theo dõi là số doanh nghiệp một người còn hoạt động và có doanh thu sau 2–3 năm, không chỉ số đăng ký — bài học trực tiếp từ tranh cãi số liệu ở Trung Quốc.
3. Nút thắt là bán hàng, không phải công cụ. Cả nguồn Trung Quốc lẫn Việt Nam đều đi tới một ý: AI hạ chi phí làm ra sản phẩm và chạy giấy tờ, nhưng không tự tạo ra khách hàng và năng lực phán đoán thị trường. Lớp vỏ pháp lý gọn hơn không thay được năng lực kinh doanh.
4. Với người định làm kinh doanh một mình: chi phí pháp lý để có tư cách doanh nghiệp sắp rẻ hơn; điều cần chuẩn bị sớm là tách bạch tài sản cá nhân và công ty, kế toán sạch từ đầu, kiểm soát chi phí AI, và cẩn trọng khi cấp quyền cao cho tác nhân AI.

10. Mâu thuẫn và điểm chưa chắc chắn

• Ngày ban hành Chiến lược: đa số nguồn ghi 05/04/2026 (Nghị quyết 86/NQ-CP); VnExpress ghi 06/04 [V1][V2].
• Cơ quan chủ trì: VnExpress viết Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu, đề xuất chính sách thí điểm, Bộ KH&CN phối hợp [V2]; Báo Chính phủ và TTXVN viết Bộ KH&CN phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng Đề án [V1][V3]. Có thể là hai việc khác nhau (chính sách thí điểm và Đề án), chưa xác minh.
• Mục tiêu 10 triệu vào 2045: chỉ thấy trong phát biểu của ông Phạm Đức Nghiệm, chưa thấy trong văn bản [V4].
• Số liệu "19,4% (2015) lên 45,6% (2025)" tỷ lệ doanh nghiệp một người trong doanh nghiệp mới (báo cáo Data Surfer, 14,3 triệu hồ sơ) mà VCCI dẫn không nói rõ của nước nào [V4] — không dùng.
• 7,32 triệu OPC mới ở Trung Quốc năm 2025: chưa tìm thấy bài gốc [S4].
• Tỷ lệ sống sót dưới 10%: khung thời gian không thống nhất giữa các nguồn [S5].
• Dự thảo luật "5 chương, 35 điều" và lịch trình trình Quốc hội: chỉ thấy qua kết quả tìm kiếm, chưa đọc nguyên văn.

11. Câu hỏi mở và nguồn cần tìm

• Nguyên văn Nghị quyết 86/NQ-CP: câu chữ chính xác về thí điểm "doanh nghiệp một người", cơ quan chủ trì, thời hạn.
• Nguyên văn dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt Điều 20; tiêu chí "doanh nghiệp siêu nhỏ"; lịch trình thông qua.
• Đề án phát triển "doanh nghiệp một người" của Bộ KH&CN và Bộ Tài chính: đã có dự thảo công khai chưa?
• Số liệu chính thức về số công ty TNHH một thành viên do cá nhân làm chủ ở Việt Nam và tỷ lệ còn hoạt động.
• Toàn văn báo cáo Đại học Phục Đán và văn bản 7 bộ (工信部联信管〔2026〕119号) của Trung Quốc.
• Kế hoạch triển khai thí điểm cụ thể của Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng.

Phụ lục: Danh mục nguồn

Ký hiệu: ● đọc toàn văn · ○ chỉ đọc qua kết quả tìm kiếm.

Nguồn tiếng Việt

• [V1] ● Báo Điện tử Chính phủ (Thu Giang), "'Doanh nghiệp một người': Cú hích chính sách cho làn sóng khởi nghiệp số", 04/05/2026. https://baochinhphu.vn/doanh-nghiep-mot-nguoi-cu-hich-chinh-sach-cho-lan-song-khoi-nghiep-so-102260504125734115.htm
• [V2] ● VnExpress, "Việt Nam sẽ thí điểm chính sách về 'doanh nghiệp một người'", 10/04/2026. https://vnexpress.net/viet-nam-se-thi-diem-chinh-sach-ve-doanh-nghiep-mot-nguoi-5060746.html
• [V3] ● TTXVN, "Tìm hiểu về mô hình 'Doanh nghiệp một người'", đăng lại trên Cổng TTĐT tỉnh Hà Tĩnh, 10/05/2026. https://hatinh.gov.vn/vi/bai-viet/tim-hieu-ve-mo-hinh-doanh-nghiep-mot-nguoi
• [V4] ● VCCI (Gia Phúc, từ Tạp chí điện tử Đầu tư Tài chính), "Bùng nổ 'doanh nghiệp một người': Mô hình khởi nghiệp trong kỷ nguyên AI", 25/05/2026. https://vcci.com.vn/news/bung-no-doanh-nghiep-mot-nguoi-mo-hinh-khoi-nghiep-trong-ky-nguyen-ai
• [V5] ● Dân trí (Tùng Đỗ), "Doanh nghiệp một người: Khi một người điều hành cả một binh đoàn AI", 01/07/2026. https://dantri.com.vn/ban-doc/doanh-nghiep-mot-nguoi-khi-mot-nguoi-dieu-hanh-ca-mot-binh-doan-ai-20260701142802110.htm
• [V6] ● VnExpress Góc nhìn (Tùng Đỗ), "Doanh nghiệp một người", 02/07/2026. https://vnexpress.net/doanh-nghiep-mot-nguoi-5092244.html
• [V7] ● Nhân Dân, "Hộ kinh doanh có thể được chuyển đổi thành 'doanh nghiệp một người'", 07/10/2026. https://nhandan.vn/ho-kinh-doanh-co-the-duoc-chuyen-doi-thanh-doanh-nghiep-mot-nguoi-post993438.html
• [V8] ● Diễn đàn Doanh nghiệp (Yến Nhung), "Đề xuất mô hình quản trị tối giản cho doanh nghiệp một người", 08/10/2026. https://diendandoanhnghiep.vn/de-xuat-mo-hinh-quan-tri-toi-gian-cho-doanh-nghiep-mot-nguoi-10185579.html
• [S1] ○ Kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo của Quảng Ngãi, Đồng Tháp, Hải Phòng, Thanh Hóa, Thái Nguyên, Huế (2026), ví dụ: https://cdn.haiphong.gov.vn/gov-hpg/6836/tintuc/2026/5/kh-thuc-hien-chien-luoc-knst-quoc-gia-5-20..signed639154676307476374.pdf

Nguồn tiếng Trung và tiếng Anh

• [T1] ● Tân Hoa Xã, "《2026年中国一人公司（OPC）调研报告》发布", 23/07/2026 (báo cáo của nhóm GS 姚建华, Trường Báo chí Đại học Phục Đán). https://www.news.cn/digital/20260723/b239027e765f49bb8e584e02d684ea6e/c.html
• [T2] ● 21世纪经济报道 (phóng viên Trần Tư Kỳ), "'一人公司'在深圳：谁在成为'超级个体'？", 20/03/2026. https://www.21jingji.com/article/20260320/herald/e13305c97c995a89d3d2503f80bc2a2e.html
• [T3] ● 21世纪经济报道 / 南方+, "OPC热潮下的'冷思考'：一人公司的能与不能", 03/04/2026. https://www.21jingji.com/article/20260403/herald/db40a28bd8baf04e22e5f2114f6a2898.html
• [T4] ● 科技日报 (phóng viên Vương San San), "深瞳丨AI热潮之下，'一人公司'的成长与困境", 07/05/2026. https://www.stdaily.com/web/gdxw/2026-05/07/content_512989.html
• [T5] ● 央广网, "10天1.7万申请！深圳'一人公司'为何这么火？", 08/04/2026. https://sz.cnr.cn/wqyq/20260408/t20260408_527577228.shtml
• [T6] ○ 工信部等七部门《促进平台经济大中小企业协同发展行动方案（2026—2028年）》, đăng lại trên trang 全国工商联, 22/06/2026; 21世纪经济报道, "七部门发文！人工智能一人公司迎机遇", 20/06/2026. https://www.acfic.org.cn/zcsd/bw/202606/t20260622_327069.html · https://www.21jingji.com/article/20260620/herald/61f8e9548d3624d57475b96255e0007b.html
• [T7] ● China Daily (eZhejiang), "China's first AI one-person company terminology standard takes effect", 06/08/2026. https://regional.chinadaily.com.cn/ezhejiang/2026-08/06/c_1202783.htm
• [T8] ● Sixth Tone (Li Xin), "Flying Solo: The Rise of China's One-Person Companies", 25/05/2026. https://www.sixthtone.com/news/1018567
• [T9] ● Baiguan (Amber Zhang), "China's OPC Surge: entrepreneurial revolution or unemployment in disguise?", 23/06/2026. https://www.baiguan.news/p/china-one-person-company-opc-surge-ai-solopreneur-entrepreneurship-vs-unemployment-getihu-shenzhen-startup-policy-personal-bankruptcy-digital-nomad
• [T10] ○ 扬子晚报 về Đại hội AI OPC Tô Châu (11/2025) và kế hoạch 2025–2028; Tân Hoa Xã, "苏州：AI赋能新生态 '单人成军'闯市场", 23/04/2026. https://www.yzwb.net/news/yw/202511/t20251128_294588.html · https://www.news.cn/local/20260423/837b6a31779e4a2496e17ce70862514b/c.html
• [T11] ○ Lịch sử Luật Công ty Trung Quốc: Sina Tài chính (09/2005) về dự thảo cho phép công ty một người; Gide về sửa đổi 2023. https://finance.sina.com.cn/g/20050901/08281933677.shtml · https://www.gide.com/--/actualites/china-introduces-significant-changes-and-clarifications-to-its-company-law
• [T12] ○ TechCrunch, "AI agents could birth the first one-person unicorn — but at what societal cost?", 01/02/2025. https://techcrunch.com/2025/02/01/ai-agents-could-birth-the-first-one-person-unicorn-but-at-what-societal-cost/
• [S2] ○ law.asia, "Burden of proof for one-person company". https://law.asia/burden-of-proof-one-person-company/
• [S3] ○ Hiệp hội Nhân tài Trung Quan Thôn, 《中国OPC发展趋势报告(2025—2030年)》, qua kết quả tìm kiếm; số liệu doanh nghiệp mới 2025 của Tổng cục Quản lý giám sát thị trường Trung Quốc, qua kết quả tìm kiếm.
• [S4] ○ People's Daily Online, "China sees surge in one-person companies in AI era", 07/05/2026. https://en.people.cn/n3/2026/0507/c98649-20453456.html
• [S5] ○ 虎嗅, "全国一人公司存量破1600万家 逾九成活不过三年 谁在泡沫中获利？"; 知乎, "一人公司（OPC）热潮：10个真实案例…". https://www.huxiu.com/article/4881718.html · https://zhuanlan.zhihu.com/p/2038546884814451030